W Warszawie, będącej jednym z głównych ośrodków życia politycznego i kulturalnego, akcję gromadzenia zbiorów dla przyszłego muzeum etnograficznego rozpoczęto w latach 70. XIX wieku; tutaj też w roku 1886
z inicjatywy mecenasa J.M. Kamińskiego oraz Jana Karłowicza zawiązał się Komitet Organizacyjny Muzeum Etnograficznego. Dzięki energicznym zabiegom zrzeszonych w nim entuzjastów i badaczy kultury ludowej już w roku 1888 przy Warszawskim Ogrodzie Zoologicznym powstała placówka gromadząca
i prezentująca zbiory etnograficzne, zwana od początków swego istnienia Muzeum Etnograficznym.
Zasadniczy zwrot w historii placówki nastąpił w roku 1896, kiedy to z inicjatywy Grona Miłośników Etnografii
z Janem Karłowiczem na czele, zbiory etnograficzne zostały ulokowane w Muzeum Przemysłu i Rolnictwa, mającym swoją siedzibę w reprezentacyjnym gmachu
przy Krakowskim Przedmieściu 66.
Rok 1921, w którym kierownictwo Zbiorów Etnograficznych przy MPiR objął Eugeniusz Frankowski otworzył nowy rozdział w dziejach warszawskiego Muzeum Etnograficznego. Ten wybitny muzeolog i znawca zagadnień etnografii Europy, niezwłocznie podjął kroki mające w krótkim czasie doprowadzić do nadania Zbiorom Etnograficznym kształtu nowoczesnej placówki muzealnej, prowadzącej wszechstronną działalność naukową, wystawienniczą i upowszechnieniową.
Bazą, dzięki której możliwe stało się podjęcie ambitnych przedsięwzięć wystawienniczych oraz rozwinięcie szeroko zakrojonych prac naukowo-badawczych, były bogate i szybko rosnące liczebnie zbiory - od 8954 zabytków w roku 1922, poprzez
10.000 w roku 1925 i 21.000 w roku 1935, do około 30.000 w roku 1939. W kolekcjach muzealnych tamtego okresu wyróżnić można trzy podstawowe zespoły:
1. Zbiory pochodzące z ówczesnych terenów Polski,
w tym szczególnie cenne stroje i tkaniny ludowe oraz wspaniała kolekcja huculska licząca 3000 okazów;
2. Zbiory ze Słowiańszczyzny;
3. Zbiory z „krajów zamorskich" stanowiące ponad 50 procent całości zasobów i zebrane w ogromnej części przez wybitnych polskich etnografów i podróżników. W tej grupie znalazły się bogate zbiory kameruńskie Leopolda Janikowskiego, oceanistyczne Jana Kubarego, wartościowe kolekcje jakuckie i giliackie zgromadzone przez Bronisława Piłsudskiego, unikatowe w skali europejskiej zbiory indochińskie, pochodzące z zapisu Ignacego Zaremby Belakowicza, a ponadto zbiory chińskie, japońskie oraz mniej liczne kolekcje z Bliskiego Wschodu, Australii i innych rejonów świata.
Poza wymienionymi istniał jeszcze czwarty, stosunkowo niewielki zespół zabytków, który stanowiły zbiory europejskie (kraje alpejskie oraz Hiszpania, Włochy, Litwa, Łotwa, Estonia i Rumunia). W tym zespole na czoło wybijała się wartościowa kolekcja baskijska, zebrana
i opracowana przez Eugeniusza Frankowskiego.
Biblioteka Muzeum Etnograficznego należała,
obok biblioteki Warszawskiego Towarzystwa Naukowego,
do najbogatszych bibliotek etnograficznych w kraju.
Równie bogate i wartościowe były zbiory archiwum
i fototeki.
Do marca 1939 roku Muzeum pracowało pod kierownictwem Eugeniusza Frankowskiego. Po jego odejściu w związku z objęciem katedry na Uniwersytecie Poznańskim, funkcje kierownicze przejął dotychczasowy wicedyrektor, Tadeusz Dziekoński.
We wrześniu 1939 roku, w wyniku bombardowania
i pożaru, gmach Muzeum Przemysłu i Rolnictwa
przy Krakowskim Przedmieściu 66 uległ całkowitemu zniszczeniu. Nieliczne uratowane obiekty zaginęły
w następnych latach wojny. Z całego, ponad 50-letniego dorobku warszawskiego Muzeum Etnograficznego
nie pozostało nic.
Datą otwierającą powojenne dzieje placówki
jest październik 1946 roku, początkujący prace przy organizowaniu Państwowego Muzeum Etnograficznego
w Warszawie pod nazwą Muzeum Kultur Ludowych.
Na tymczasową siedzibę Muzeum wyznaczono zabytkowy XVIII-wieczny pałacyk Brühla w Młocinach.
Gromadzenie zbiorów rozpoczęto w roku 1947
od zakupu kolekcji zabytków sztuki ludowej Kurpiowszczyzny. W niedługim czasie ilość obiektów powiększyła się w takim stopniu, że możliwe stało się przygotowanie pierwszej wystawy w powojennej historii Muzeum. Była nią otwarta w roku 1949 ekspozycja stała „Polski strój ludowy".
Rosnąca liczba zbiorów zmuszała do wykorzystania wszelkich dostępnych pomieszczeń (zarówno
w Młocinach, jak i Tarchominie) na magazyny zbiorów,
i uniemożliwiała wygospodarowanie powierzchni
na ekspozycje czasowe. Problem ten rozwiązano
w niekonwencjonalny sposób organizując wystawy
na pływających barkach towarowych. Pierwsza z nich „Bat" odbyła w latach 1952-1954 trzy rejsy z biegiem Wisły, druga „Złota Kaczka" funkcjonowała w okresie 1955-1967 docierając w tym czasie do 180 miejscowości nad Wisłą, Notecią, Odrą oraz na Mazurach. Wzdłuż trasy obu barek prowadzono intensywne badania i penetracje terenowe, które przyniosły dalsze powiększenie kolekcji oraz bogaty materiał dokumentacyjny.
Kolejne lata przynoszą ogromną intensyfikację wszechstronnych działań kolekcjonerskich, naukowych, wystawienniczych i popularyzatorskich.
Jednak najważniejszym chyba wydarzeniem tamtych lat było uzyskanie w roku 1959 lokalizacji pod stałą siedzibę Muzeum, którą miał się stać - po odbudowie
ze zniszczeń wojennych - gmach byłego Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego, usytuowany u zbiegu ulic Kredytowej i Mazowieckiej. Gmach TKZ zaprojektowany
w połowie XIX wieku przez wybitnych architektów Józefa Góreckiego i Henryka Marconiego był w części od ulicy Kredytowej całkowicie zniszczony i w takim stanie został przekazany Muzeum w roku 1960. Jego odbudowę
z kredytów Ministerstwa Kultury i Sztuki zaplanowano
na lata 1962-1972.
Po przejęciu gmachu w roku 1971 i przeniesieniu wszystkich zbiorów i agend Muzeum do nowej siedziby przystąpiono do niezbędnej w nowych warunkach reorganizacji struktury placówki, do urządzania magazynów oraz przygotowania wystaw stałych. Pracami tymi,
w których uczestniczył cały zespół pracowników kierował piastujący od roku 1969 funkcję dyrektora Muzeum Kazimierz Pietkiewicz.
W dniu 15 grudnia 1973 roku nastąpiło uroczyste otwarcie Muzeum w jego stałej siedzibie przy ulicy Kredytowej.
Opracowane w roku 1971 plany perspektywiczne Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie
na lata 1972-1985 przewidywały modernizację pracy Muzeum rozumianą jako unowocześnienie zarówno celów, jak i środków działania. Wypełniając trzy podstawowe funkcje statutowe, t j. ochronę zabytków polskiej kultury ludowej i elementów kultur pozaeuropejskich, opracowywanie ich pod względem naukowym
oraz udostępnianie publiczności.
W roku 1974 kierownictwo Muzeum objął Jan Krzysztof Makulski.
W swojej nowej siedzibie Muzeum znalazło wszelkie warunki do pomyślnej realizacji wszystkich założeń programowych i wynikających z nich zadań. Z każdym rokiem rosła liczba zbiorów, rozszerzała się działalność naukowa, umacniały więzy współpracy z instytucjami naukowymi w kraju i za granicą. Możliwe też stało się -
w znacznie szerszej niż dotąd skali - podjęcie stałej działalności dydaktycznej i konsultacyjnej. Jednakże największe sukcesy przyniosła wspaniale rozwijająca się działalność wystawiennicza i towarzysząca jej oświatowo - popularyzatorska. Potwierdzeniem akceptacji i uznania
dla tych dziedzin aktywności muzealnej było szereg dyplomów i wyróżnień, wśród których Muzeum szczególnie ceni sobie nagrodę Grand Prix - zespołową dla Muzeum oraz indywidualną dla dyrektora Jana Krzysztofa Makulskiego za cykl wystaw i imprez towarzyszącym obchodom 100-lecia Muzeum.
Niestety pod koniec 1989 roku Muzeum poniosło dotkliwą stratę. 18 listopada zmarł nagle dyrektor Makulski w wieku zaledwie 51 lat. Wakujące stanowisko dyrektora postanowiono obsadzić tym razem drogą konkursu.
Jego zwycięzcą został pracownik naukowy Uniwersytetu Łódzkiego Jan Witold Suliga, który funkcję dyrektora objął z dniem 1 października 1990 roku.
Dyrektor Suliga świadom faktu, iż w nowej sytuacji społeczno-ekonomicznej generalnym zmianom
i przebudowie musi ulec również model większości placówek muzealnych, zakładał w swoim programie stworzenie Państwowemu Muzeum Etnograficznemu takich możliwości rozwojowych, które uwzględniałyby zarówno najbardziej istotne potrzeby placówki,
jak i cele społeczne jakim Muzeum ma służyć.
Zgodnie z tymi założeniami przygotowano cały kompleks nowych propozycji artystycznych i usługowych zmierzających w kierunku zbliżenia placówki
do nowoczesnego modelu instytucji artystycznej, wypracowanego przez czołowe muzea zachodnie.
Jednym ze sposobów realizacji tego celu było utworzenie
z inicjatywy dyrektora Fundacji Wspierania Muzeum Etnograficznego, z której funduszy od roku 1992 dofinansowywane są działania statutowe Muzeum.
W bogatej i różnorodnej ofercie wystawienniczej Państwowego Muzeum Etnograficznego znalazły się zarówno wystawy realizowane na bazie własnych zbiorów jak i ekspozycje przygotowane we współpracy z różnymi instytucjami i osobami prywatnymi, bądź też oparte
w całości na kolekcjach wypożyczonych.
Oprócz ekspozycji organizowanych w siedzibie własnej, Muzeum corocznie realizuje 20-25 wystaw w placówkach terenowych oraz nie mniej niż kilka za granicą.
Lata 1991 - 1999 przyniosły Muzeum kolejne wyróżnienia i nagrody za działalność wystawienniczą
w ogólnopolskim konkursie na "Najciekawsze Wydarzenie Muzealne Roku", w tym nagrodę zespołową I stopnia
dla twórców ekspozycji "Spotkanie świętych obrazów"
oraz nagrodę główną indywidualną dla dyrektora Suligi
za wystawę "Krocząc drogami Aniołów".
Drugim polem szczególnej aktywności Państwowego Muzeum Etnograficznego jest obok wystawiennictwa działalność edukacyjno - oświatowa i popularyzatorska.
Od ponad 10 lat prowadzone są lekcje muzealne (średnio 500 jednostek lekcyjnych rocznie), regularnie odbywają się poranki dla dzieci oraz spotkania, pokazy, kiermasze
i warsztaty z udziałem twórców ludowych, występy zespołów ludowych, widowiska folklorystyczne i in.
Dla dzieci i młodzieży przygotowuje się atrakcyjne programy na okres ferii zimowych i letnich wakacji, stałą pozycję stanowią zajęcia z dziećmi chorymi przebywającymi w szpitalach.
Począwszy od roku 2000 corocznie realizowany jest cykl koncertów muzyki etnicznej "Muzyka w Muzeum"; cykl ten został wpisany przez Polski Komitet ds. UNESCO do programu "Dekada Ludności Autochtonicznej".
Muzeum jest również organizatorem szeregu imprez okazjonalnych (np. promocje książek czy specjalne programy związane z tematyką aktualnie prezentowanych wystaw) a także uczestniczy w realizacji przedsięwzięć interdyscyplinarnych.
Muzeum gromadzi zbiory z zakresu polskiej, europejskiej i pozaeuropejskiej kultury ludowej. Obecne (wraz z depozytami) liczą ponad 76 tysięcy obiektów,
w tym 52 tysiące stanowią zbiór polski i europejski,
a ok. 22 tysiące zespół pozaeuropejski.
CZYNNE DLA ZWIEDZAJĄCYCH:
wtorek, czwartek, piątek: 9:00 - 16:00
środa: 11:00 - 18:00 wstęp bezpłatny
sobota, niedziela: 10:00 - 17:00
W poniedziałki, dni poświąteczne i w każdy pierwszy weekend miesiąca MUZEUM NIECZYNNE
- Wyjątkowo Muzeum będzie nieczynne dla zwiedzających 31 marca i 1 kwietnia 2007 r. |
){kind=link}